کۆپلە بیر

کۆپلە بیر

_ رۆحی دیاردە_

كاراكتێری سه‌ره‌کی ” ئەدگار ئالێن پۆ”  لە چیرۆكی “وێنەیەكی خر” بە توش تابلۆیەكەوە دەبێ كە نیگاری كچێكی جوانە. لە بەسەرهاتی تابلۆكەدا دەگوترێ كە وێنەكێشی ئاشق كاتێك وێنای ئەم كچە دەكاو سیما و هەیكەلی بۆ نآو تابلۆكە دەگوازێتەوە، وردە وردە ژیانی لێ دەستێنێ. سەرئەنجام لە گەڵ تەواوبوونی كارەكەی، لە بەرامبەر تابلۆیەكی هونەری‌دا لەشی مردووی كچێك دەمێنێتەوە.

 پۆ دەیەوێ چ بڵێ؟ رەنگە ئەوەی كە هونەر بریتیە لە گواستنەوەی جەستەو ژیان لە مەیدانە راستەقینەكانی بوونەوە بۆ سەر پەڕەكان. یا خود ئەوەی كە هونەر داگیركردنی جیهانی دەرەوەیە لە رێگای بە دەروونی كردنیەوە. بەڵام رەنگە بەر لە هەموو شتێك دەیەوێ بڵێ كە هونەر جۆرێكە لە قەتڵ. هونەر، كوشتنە. كوشتنی ئەو راستیانەی كە رقمان لێیانە، یا خود كوشتنی ئەو دیاردانەی كە خۆشمان دەوێن، بەڵام ناتوانین ببینە خاوەنیان. جا داخۆ هونەرمەند بكوژ نیە؟

 زۆربەی كورتە چیرۆكەكانی جیهان، بۆ وێنە چیرۆكەكانی چخۆف، لە نەگبەتی‌و نەهامەتی‌و بەدبەختی مرۆڤ دەدوێن. لە راستیدا نەهامەتیەكان دەگەنە ترۆپكی خۆیان بۆ ئەوەی بمرن. لێرەدا نووسەرەكان دەبنە بكوژانی مرۆڤ دۆست.

 بەڵام داخۆ پۆ لەم چیرۆكەی دا وەك بكوژێكی مرۆڤ‌دۆست دەردەكەوێ؟ بە پێچەوانەوە، پۆ وەك بكوژێكی خۆویست دەردەكەوێ. جوانێكی رئاڵ دەمرێ بۆ ئەوەی لە وێنەیەكی هونەری‌دا ئەبەدی بكرێت. پۆ جوانیی تەنیا لە هونەر‌دا خۆش دەوێ. لە تابلۆكەدایە كە بۆ هەمیشە ئەو جوانیە لای وی دەمێنێتەوە. لێرەدا نەگبەتیەك ناگاتە ترۆپكی خۆی بۆ ئەوەی بمرێ، بەڵكو جوانیەك دەگەیەنرێتە ترۆپك بۆ ئەوەی لە ژیانی رئال‌دا بمرێ.

لێرەدا دیسان دەردەكەوێ كە هونەر كوشتنی رئاڵە. رئاڵ دەمرێ بۆ ئەوەی بە ئەبەدی بكرێت. مردنێكی وەها بۆ هەمیشە زیندووی رادەگرێ!

– غەریزەش دەمرێ–

لە چیرۆكی” یەرمولای‌و ژنی ئاشەوان” لە نووسینی تۆرگێنیوڤ، ژیان وەك ئەوەی كە هەیە دەبینین: سروشت‌، مرۆڤ‌، رەنج، درۆ‌‌و تەندوتیژی. لەم چیرۆكە‌دا چەندین كەسایەتی دەبیندرێ. لە گەڵ ئەوەی ” یەرمولای” و ژنی ئاشەوانەكە كە ناوی ئارینایە، سەرەكیترین كاراكتێری چیرۆكەكەن، بەڵام دوو كاراكتێری دیكەش دەبیندرێن كە ئەوانیش پانتاییەكی بەرچاو داگیر دەكەن. گەمەی بەردەوامی كاراكتێرەكانی دیكە ئەوەمان پێ دەڵێت كە ئەم چیرۆكە بنەمایەكی بە هێزی بۆ رۆمان تێدایە.

 ئارینا لە منداڵیەوە ژنە دەوڵەمەندێك بەو مەبەستە بەخێوی دەكا، كە كاتێك گەورە بوو ببێتە قەرەواشی. یانی زڕدایك دەیخەمڵێنێ بۆ ئەوەی ببێتە كەنیزەكی. وەك دەبینین سەرئەنجام دەبێتە قەرەواشی، تەنانەت لە ناو كەنیزەكەكاندا پلەی یەكەمی پێ دەبخشرێ!

 زڕدایك كە دڵێكی خۆشی لە قەرەواشەكانی دیكەی نیە، بیر لە پرۆژەی درێژخایەنی پەروەردەكردنی نۆكەر دەكاتەوە، پەروەردەكردنێك كە هەر لە منداڵیەوە بێت. ئەو قەرەواشی داهاتووی، لە ئامێزی خۆی‌دا پەروەردە دەكا. دایكایەتی دەكاتە ئامراز. زڕدایك پێی وایە كە ئاوێتە كردنی سۆزی دایكایەتی‌و ویستی قەرەواشی، بۆ هەمیشە منداڵە قەرەواشەكەی لادەهێڵێتەوەو نۆكەرێكی سەداسەد بە ئەمەگی پێكەش دەكا. بەڵام ئەگەر لای ئەو غەریزەی دایكایەتی لەبەر ویستی پلەو پایەی كۆمەڵایەتی چۆك دادەدا، ئەوا دیسان هەر ویستە غەریزیەكانە كە مندالە قەرەواشەكەی لێ دوور دەخاتەوە. ئارینا ئاشق دەبێ‌و دەیەوێ شوو بكا. ئەمە لای زڕدایك كفرێكی گەورەیە. ئەمە بە ئەمەگ نەناسی‌و نمەك‌بەحەرامی لە قەڵەم دەدا. ئەو تەنانەت ئارینا بەوە تاوانبار دەكا كە رێزی هەستی دایكایەتی ئەوی نەگرتووە! گەمەیەكی ترسناكە!   تەنانەت هەستی دایكایەتیش نەیتوانی نۆكەری تا سەر بە ئەمەگ پەروەردە بكا. مرۆڤ زۆربەی كات هی خۆیەتی‌و لە گەڵ خۆیەتی.

– حەقی كوشتن لە پێناوی ماف‌دا –

   لە رۆمانی ” دان چەرموو” سكات كە یەكێك لە كاراكتێرەكانی ناو رۆمانەكەیە، تیكە گۆشتێك بۆ دان چەرموو دەهاوێ كە بیخوا، بەڵام یەكێك لە سەگەكانی دیكەی هەوڵی خوارنی دەدا. دان چەرموو لێی خۆش نابێت، بۆیە وەها زەبرێكی لێ‌دەدا كە سەگەكە سەرئەنجام دەتۆپێ. ” مات” هەڤاڵی ” سكات” پێی وایە كە دان چەرموو تەنیا لە سەر مافی خۆی هەڵیداوە، بەڵام سكات دەڵێ: ” بەڵێ، كەس نابێ لە مافی خۆی خۆش بێت، بەڵام مافیش سنووری هەیە.” (لاپەڕەی208 )

 لێرەدا سنوور چیە؟ سنوور بریتیە لەوەی كە دان چەرموو مافی ئەوەی نیە لە پێناوی مافی خۆی‌دا ئەوی دی بكوژێ. لێرەدا بوونەوەر پلەیەكی بەرزتری لە ماڤ هەیە. سكات یاسا ئاكارییەكان بۆ ناو جیهانی ئاژەڵان دەگوازێتەوە. لە راستی‌دا دەتوانین بڵێین كە سكات مەبەستی ئەوەیە كە مرۆڤ لە پێناوی ماڤ‌دا مافی ئەوەی نیە كە ئەوی دی بكوژێ. ماڤ بە بوونەوەرەوە بەستراوەتەوە، نەك بوونەوەر بە ماڤەوە. ماڤ ئەگەرچی وەك مانایەكی دابڕاو ( انتزاعی) دەكرێ پێناسە بكرێ‌و بوونی خۆی وەربگرێ، بەڵام بە بوونەوەرەوە دوا مانای خۆی وەردەگرێ. كەواتە ماڤ ناتوانێ لە پێناوی خۆی ئەوی دی بسڕێتەوە. لێرەدا مافی ژیان بەرزترین پلە وەردەگرێ لە ناو هەموو مافەكانی دیكە‌دا.

– جوانی، مانەوەی دوای مەرگە–

لە چیرۆكی “مردن لە دارستان‌دا” كە لە نووسینی” شرود ئاندرسن” ە، باس لە پیرێژنێك دەكرێ كە ژیانێكی زۆر هەژارانە‌و پڕ لە گیرو گرفتی هەیە. تا لە ژیان‌دایە تەنیا ئەركی خزمەت كردنی سەگ‌و مریشك‌و ئەسپ‌و مێرد‌و كوڕە نەگبەت‌و تووڕەكانیەتی. تەنانەت دوای ئەوەی كە لە رۆژێكی ساردو تووش‌دا لە ناو دارستان دەمرێ، جانتاكەی سەر كۆڵی پڕیەتی لەو خواردنانەی كە لە گوندەكەی تەنیشتیان كڕیونی. شرود دەڵێ ژیانی ئەم پیرێژنە  بریتی بوو لە نان‌دان، تەنانەت دوای مەرگیشی هەر خەریكی ئەم كارە بوو! نووسەر دەڵێ كە لە تەمەنی منداڵی‌و گەنجیەتی خۆی كاتێك كە مەرگی ئەم پیرێژنە رووێ‌داوە هەستی بەم مەسەلەیە نەكردووە، واتە ”نان‌دانی دوای مەرگ”، دواتر كە بەرەو تەمەنێكی بەرزتر هەڵكشاوە، لەم مەسەلەیە گەیشتووە.

 چیرۆك بردنی رووداوێكە لە گەنجییەتییەوە بەرەو تەمەنی پیری‌و كامڵی. چیرۆك بیرەوەرییە، سەرلەنوێ ناسینەوەی ناسراوەكانە، دۆزینەوەی ئەوانەیە كە كاتی خۆی نەماندۆزینەوە. چیرۆك، بیركردنەوە لە مانەوەی دوای مەرگە.

– چیرۆك، لە نزیك روانینە –

” ڤیرجینیا ووڵف” لە چیرۆكی “میرات”‌دا باس لە ژنێكی مێرددار دەكا كە خۆی دەكوژێ. مێردەكەی لە چۆنیەتی روودداوەكە ئاگادار نیە‌و نازانێ كە بۆچی هاوسەرەكەی خۆی كوشتووە. تەنیا دووای خوێندنەوەی دەفتەریادداشتەكانە كە تێدەگا خۆشەویستی هۆكاری خۆكوژیەكە بووە. هاوسەرەكەی ئاشق بووەو دوای تێپەڕینی دوو هەفتە بە سەر خۆكوژی دڵدارەكەیدا، ئەویش كۆتایی بە ژیانی خۆی دێنێ.

 پیاوێك ساڵانی ساڵ لە گەڵ ژنەكەی دژی بێ ئەوەی قەت لە دەروونی تێ‌بگا، تەنانەت كاتێك كە ئەشقیش دەرگای دڵی دەكوتێ‌و دەبێ بە میوانی، هێشتا هەر تێ‌ناگا. داخۆ ئەمە هۆكارەكەی خۆمەشغوڵیە، یاخود فێڵی ئەشقە كاتێك هەست بە مەترسی دەكا؟ یاخود رەنگە عادەت كردن بێ بە ژیانی ئاسایی رۆژانە، كاتێك كە ئیتر مرۆڤ بڕوا بەوە دێنێ كە خۆشبەختە‌و ئیدی پێویست بەوە ناكا كە بوومەلەرزەیەكی تر روو لە ژیانی بكاتەوە؟

ووڵف دەڵێ كە چیرۆك دۆزینەوەی بوومەلەرزەكانی دوای هەستی خۆشبەختیە، دۆزینەوەی ئەو شتە دیارانەی كە بە هۆی عادەتەوە نادیار دەبن، چیرۆك دژە عادەت‌بوونە، هەمیشە بینینەوەی یەك دیاردەیە، چیرۆك لە نزیك روانینە.

–       بەرزەخی نێوان ژیانی رۆژانە‌و ئایدیا كۆمەڵایەتییەكان –

” رووداوی دڵتەزێن ” یەكێك لە چیرۆكەكانی “جیمز جۆیس” ە. لەم چیرۆكە‌دا ” جیمز دوفی” عاشقی خاتوو ” ئیمیلی سیتیكو” دەبێ. ئەم ئەشقە ناكام دەبێت‌و هۆكارەكەیشی “جیمز” خۆیەتی. سەرئەنجام دوای چەندین ساڵ خاتوو خۆی دەكوژێ. ” جیمز دوفی” ش كە مرۆڤێكی تەنیایە، بەم مەرگە زیاتر لە جاران هەست بە تەنیایی خۆی دەكا.

 جیمز دۆفی فرمانبەری بآنكە. هیچ دۆست‌و ئاشناو رۆشنایەكی نیە‌، نە دەچێ بۆ كلیسا‌و نە بڕوای بە هیچ دین‌و ئیمانێك هەیە. تەنانەت كاتی خۆی كە لە كۆبوونەوەكانی حیزبی سۆسیالیست‌دا بەشداری كردووە، بەردەوام لە ناو كرێكارە جیددی‌و بە ئیرادەكاندا هەستی بە تەنیایی‌و غەریبی خۆی كردووە. رەش‌بینە‌و پێی وایە‌ كە تا چەند سەدەی دیكەش هیچ شۆڕشێكی كۆمەڵایەتی لە دوبلین روونادات. هەروەها لە گەرمەی پەیوەندییەكانی لە گەڵ خاتوو ” ئیمیلی”‌دا دەنگێك لە ناخیەوە هاواری لێ دەكا كە: ” ئێمە ناتوانین هی كەسی دیكە بین، تەنیا هی خۆمانین.”

 كەواتە كاراكتێری سەرەكی چیرۆكەكە مرۆفێكی تەنیای رەش‌بینە. نە ئەشق ئەو تەنیاییەی لێ دەستێنێ‌و نە ئایدیای شۆڕشی كۆمەڵایەتی. مرۆڤێكە كە تەنیایی لای وی نەك هەستێك، بەڵكو بیرو جیهان‌بینیە. تەنیا رێگایەكە كە سەرەتاو كۆتایی ژیانی پەكەوە گرێ دەدا.

كاتێك مرۆڤ تەنیا هی خۆی بوو، ئاشكرایە هەمو ئەو مانایانەی كە دەرخەری پەیوندیە كۆمەڵایەتییەكانی مرۆڤن( وەك ئەشق‌و وەك شۆڕشی كۆمەڵایەتی) بێ ماناو بێ ناوەرۆك دەبن. كاتێك مرۆڤ تەنیا هی خۆیبوو، دەرەوە بزر دەبێ. بۆ مرۆڤێكی وا تەنیا ژیانی رۆژانە مانای دەمێنێ، ئەویش لە ناو هەستێكی كڕو مات‌و سەهۆڵ ئاسادا. لە دۆخێكی وادا مرۆڤ دەبێ بە ماشینێكی دووپاتكەرەوە بە درێژایی هەموو رۆژەكان. كە تەنانەت لەم دووپات بوونەوەش‌دا بەرە بەرە ژیانی رۆژانەش مانای نامێنێ.

 جیمز دوفی مرۆڤی بەرزەخی نێوان ژیانی رۆژانە‌و ئایدیا كۆمەڵایتییەكانە. ئەو نە بە شتی رۆژانە دڵی خۆشە‌و نە بە ئایدیا كۆمەڵایەتییەكان. ئەو تەنیا هەست بە خۆی دەكا، خۆی وەك زات‌و بوونێكی تەنیا.

– بێدەنگی‌و نووسەری –

خاتوو ” پەرل ئیس باك” چیرۆكنووسی ئامریكایی كە لە ساڵی 1938 خەڵاتی نۆبلی لە ئەدەبییات‌دا وەرگرتووە، لە سەر ئەو بڕوایەیە كە نووسەری كردەیەكی ناكۆمەڵایەتییە‌و مرۆڤ لە بنەماڵە‌و لە دۆستانی جیا دەكاتەوە. كاتێك نووسەر دەرگا لە سەر خۆی دادەخاو نوقمی بیركردنەوەو نووسین دەبێ، ئەوانی دی خەریكی درێژەدان بە ژیانی بەختەوەرانەی خۆیانن. بەڵام سەیر ئەوەیە كە هەر لەو كاتەدا پێی وایە كە بە بێ نووسین ئەو ناتوانێ هەست بە خۆشبەختی بكا. كەواتە نووسەری تراژیدیای پێكەوە گرێ‌دانی خۆشبەختی‌و ناخۆشبەختییە، گەڕانەوەیە بۆ خۆشبەختییەكی تاقانە، پشت كردنە لە رەوتی ئاسایی ژیان.

 بەڵام لە سەر ئەوەی كە نووسەری كردەیەكی ناكۆمەڵایەتییە، خاتوو باك دیارە مەبەستی جۆری پەیوەنی جەستەیی نووسەر لە گەڵ ئەوانی دیكەیە. نووسەر زۆرتر تەنیایە‌و جەستەی كەمتر لە گەڵ ئەوانی دیكەدایە. بەڵام پێدەچێ ئەم وەسفەی خاتوو بۆ بیرو زەینی نووسەر زۆر راست نەبێ. زەین‌و بیری نووسەر كۆمەڵایەتیترین جۆری بوونە. هەروەك چۆن بۆخۆیشی یەكێك لە باشترین پیشاندەرەكانی ژیان‌و خەباتی گەلی چین لە پێناوی ئازادی‌دا بووە.

 هەڵبەت نابێ شتێكی دیكەشمان لە بیر بچێت، ئەویش بریتیە لە بێدەنگی‌و كاتە كڕەكانی زەمەنی نووسین. نووسەر كاتێ كە دەنووسێ( واتە لە كاتی كۆمەڵایەتی‌ترین كردەدا)، ناو بە ناو بێدەنگییەكی سامناك دادەبەزێتە سەری‌و لە خۆیدا نوقمی دەكا. رەنگە ئەم بێدەنگییە ئەو پنتە بێت كە هەموو دیاردە هەست‌پێكراوەكانی دەوروبەر وەها بزر دەكا كە خاتوو” باك” بەرەو ئەم مانا ترسناكە دەبا، واتە ئەوەی كە نووسەری كردەیەكی ناكۆمەڵایەتییە.

–رووداو، ناخی هونەر –

لە چیرۆكی ” تابلۆ” ی ” ئاڵدوس هاكسلی”  مشتەرییەك بە مەبەستی كرینی تابلۆیەكی بایەخداری كۆن دەچێ بۆ دوكانێك. لەوێ تابلۆی ئافرەتێك دەبینێ. تابلۆكەی زۆر لا پەسند دەبێ، بەڵام لە سەر كڕینی زۆر ساغ نیە. بەڵام دوای ئەوەی كە دووكاندارەكە بە سەرهاتی چۆنیەتی خوڵقانی تابلۆكەی بۆ دەگێڕێتەوە، مشتەرییەكە حازر دەبێ كە بە پارەیەكی باش بیكڕێ.

هونه‌ری چیرۆك لێرەدا هونەری نیگاركێشی دەخاتە ژێر ركێفی خۆیەوە. نیگاركێشی شەرعییەتی بوونی خۆی لە چیرۆك وەردەگرێ. رووداوە رئاڵی یا خود خەیاڵییەكان وەك خەرمانە دەوری تابڵۆكە دەدەن‌و گەشی دەكەن‌و مێژوویەكی پێ دەبەخشن. وێنەی ژنەكە لەرێگای چیرۆكەوە زیندوو دەبێتەوە. ئیتر تەنیا پەیكەرێكی بێ گیان نیە، دەبزوێ‌و بە هەموو هەست‌و سۆز‌و گەرمی لەش‌و خوێنی خۆیەوە، جیهانی مشتەرییەكە داگیر دەكا.چیرۆك دەبێ بە دایك.

ژیان رووداوە. رووداوە ئاسایی یا خود سیحراوییەكان. ئاڵدوس هاكسلی پێمان دەڵێ كە هەر هونەرێك گەر بە جۆرێك ئاماژە بۆ رووداوەكانی ژیان نەبێت ، هونەر نیە. هەموو هونەرێك لە ناخی خۆیدا راگواستنی رووداوە. رەنگە چیرۆكیش نزیكترین هونەر بێت بە رووداو.

– قۆناغی دڵەراوكێ‌و ترس –

” ئالین روپ گریە” و ” دوناڵد بارتلمە” لە سەر ئەو بڕوایەن كە جیهانی چیرۆك چوارچێوە كۆنەكان بە جێ بێڵێ‌و شێوازێكی دیكە چێ بكا. ئەوان شوئن ئەم كارە كەوتن‌و چەندەها چیرۆكیان لەم بوارەدا پێشكەش كرد. بنەماێ جیهان‌بینی ئەم ئاڵ‌و گۆڕە ئەوەیە كە جیهانی نوێ ئاڵۆزەو سیستەمێكی پێكەوە گرێ‌دراوو یەكانگیری نیە. مرۆڤ ئیتر نە ناوەند، بەڵكو بوونێكی لاوەكیە. ئەم ئاڵ‌و گۆڕە لە دەیەی 60 و 70 ی سەدەی بیستەمەوە دەست پێ‌دەكا. واتە لەو دەورانەوە كە دیاردەی ئەنفورماتیك دێتە ئاراوە. لەم دۆخەدا ئیتر مرۆڤ تەنیا لە ژێر سریمەی تەنیا شار یا ناوچەی خۆی نیە، بەڵكو لە ئاستی جیهانی‌دا بومبارانی رووداو دەكرێ. وێنە‌و رووداو بە پڕتاو‌و بە لێشاو بە بێ ئەوەی مەجال بە بیركردنەوە بدەن، خۆ بە ژوورێ‌دا دەكەن. ئیتر هەموو شتێك بە روواڵەت پچڕپچرەو لە سیستەمێكدا كۆ نابنەوە.

بەڵام خودی ئەم  دژەسیستەم بوونەش خۆی لە خۆیدا جۆرێك لە سیستەمە، سیستەمێك كە چوارچێوەی چیرۆكی نوێ دیاری دەكاو لەوەش زیاتر دەربڕی شێوە روانینێكی تایبەتە بە دنیا. رووداو و وێنە لێكترازاوەكان لەم جۆرە چیرۆكانەدا خوێنەر بەرەو دەرەوی چیرۆكەكە پەلكێش دەكەن‌و ئایدیایەكی ئەبستراكتی تێدا چێ‌دەكەن. بەڵام بۆ وێنە لە چیرۆكەكانی چخۆف‌دا بە هۆی پەیوەندی ئاسایی‌و لێك‌گرێ‌دراوی رووداوەكانەوە، خوێنەر هەر لە فەزای چیرۆكەكەدا دەمێنێتەوەو لەوێیە كە هەموو شتێك روودەدا.

لێكترازاویی رووداو و وێنە دەتوانێ لە باری دەروونیەوە پەیام هێنەری قۆناغی دڵەراوكێ‌و ترس بێت. وێنە تۆكمەكان بزر دەبن‌و لە گەڵیا ئەو جیهانە بەرین‌و باوەڕ‌پێكراوانەش كە هەر كەسێك بە جۆرێك تێیدا هەستی بە جۆرێك لە ئارامی‌و متمانە دەكرد، بزر دەبن. چیرۆكی نوێ، چیرۆكی قۆناچی دڵەراوكێ‌و ترسە.

– ژیان، رێكەوتە –

” دۆنالد بارتلمە” لە چیرۆكی “قوتابخانە” دا بە شێوەیەكی پچڕپچڕ باس لە درەخت‌، مار، باغچە، ماسی، سەگ‌و منداڵێك دەكا. هیچ شتێك ئەم رووداوانە پێكەوە گرێ نادەن، جگە لەوەی كە لە قوتابخانەیەك روو دودەن‌و جگە لەوەی كە سەرئەنجام هەموویان دەمرن. ئەوە تەنیا “شوێن”‌و “ئەنجام “ە، كە هەموو ئەم دیاردەو رووداوانە پێكەوە گرێ دەدەن.”شوێن” بەو مانایە كە رووداو مەجبوورە لە شوێنێك‌دا هەبێ‌و “ئەنجام”یش بەو مانایە كە “رووداو” لە زەمەنێكی دیاری‌كراودا دەژی. كەواتە هۆو هۆكار( علت و معلول) بە شێوەیەكی گشتی تەنیا لە شوێن‌و كات‌دایە‌و نە لە هیچی دیكەدا. شتەكان لەم دنیایەدا تەنیا لە پاڵ یەكتر دانراون و ئیتر هیچ پەیوەندییەك بوونی نیە. ئەگەر هەشبێ بە رێكەوتە، ژیان رێكەوتە.

2003

پەراوێز-

 تەواوی ئەم چیرۆكانە لە كتێبی ” مرگ در جنگل” لە وەرگێڕانی ڵفدر تقی‌زادە وەرگیراون.

ئەم وتارە لە گۆڤاری “قەڵەم ژمارە پێنج 5” چاپ کراوە.

نوشته های مرتبط

• گۆڤاری قەڵەم – ژمارە پێنج5