فرخ نعمت پور

بەردەوامیی رۆحی کۆلۆنیالیزم     ڕۆمانی "دڵی تاریکی" بەرهەمی "جۆزێف کۆنراد"، کورتە رۆمانێکە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٩ی زایین چاپ و بڵاوکراوەتەوە و بە یەکێک لە بەرهەمە گرینگەکانی ئەو سەردەمە دادەنرێت. ئەم دەقە، ئەدەبیاتێکە پەیوەندیدار بە گێڕانەوەی ئەوەی وا لە سەردەمی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا رووی دا. چیرۆکەکە لە وڵاتی 'کۆنگۆ'ی کۆلۆنیالیزمی وڵاتی بلژیکادا ڕوودەدات. گێڕەرەوەی سەرەکی، "مارلۆ"، وەک کاپتنی کەشتییەک دەچێتە ناو ڕووباری کۆنگۆ بۆ گەڕان بەدوای "کورتز" کە بریکارێکی ئەوروپیە و بووەتە کەسایەتییەکی بەهێز و نهێنی لە قووڵایی ئەفریقادا. کورتز کێیە؟ کورتز لە سەرەتادا وەک نوێنەری شارستانیەتی ئەوروپی دەناسێنرێت؛ پیاوێکی خوێندەوار کە بڕیارە لە ئەفریقا بۆ ئەوروپییەکان کار بکات. بەڵام لەگەڵ نزیکبوونەوەی مارلۆ لێی، وێنەیەکی دیکە سەرهەڵدەدات: کورتز خۆی دەبێتە هێمای داڕمانی ئەخلاقی کۆلۆنیالیزم. لە ژینگەیەکدا کە چاودێریی کۆمەڵایەتی

رۆمانێک بۆ تاراوگە شادمان محەمەد "ڕقم لە مێژووە، هەست دەکەم هەمووی درۆیە و براوە و دۆڕاو وەک یەکتر درۆی تێدا دەکەن.” لە کتێبی «گۆزەڵەیەک خۆڵەمێش»ەوە. نووسینی: فەڕۆخ نێعمەتپوور کاتێک دەرفەتم بۆ دەڕەخسێت، ئارەزوو دەکەم دەست بدەمە خوێندنەوەی کتێبێک. جاری وا هەیە بە بێ بەرنامەیەکی دیاریکراو دەخوێنمەوە، جاری واش هەیە بە هەڵکەوت چاوم دەچێتە سەر کتێبێکی نێو ڕەفەکان و دەست بە خوێندنەوەی دەکەم. بێگومان ڕەنگە جاروبار کتێبێکم بە تەواونەکراوی بەجێهێشتبێت (وەک چۆن هەمووان دەیکەین)، بەڵام زۆربەی جار تا کۆتایی لەگەڵ دەقەکەدا ڕۆیشتووم. بەم دواییانە دەستم داوەتە خوێندنەوەی بەرهەمەکانی ڕۆماننووس و چیرۆکنووس “فەڕۆخ نێعمەتپوور” و نزیکەی سێ بەرهەمیم خوێندوونەتەوە، بە تایبەتی هەردوو ڕۆمانی “کاتێک هاشم لە زیندان گەڕایەوە” و “گۆزەڵەیەک خۆڵەمێش”. مایەی خۆشحاڵیمە کە بە نووسینی جیاواز ئاشنا دەبم. بە ئەزموونی نووسەری

هونەر، بەستێنێک بۆ ئازادی   لای هیگل فیلسووفی ئاڵمانی هونەر تەنیا بریتی نیە لە بەرهەمهێنانی جوانی یاخود سەرگەرمی، بەڵکو هونەر شێوازێکی دەرکەوتنی حەقیقەتە. هونەر ئەو دەرفەتە بە مرۆڤ دەدا بیر و هەست و ئەزموونە دەروونییەکانی خۆی لە شێوەیەکی بەرجەستە و دیاردا دەرببڕێ. هەروەها لای ئەم بیرمەندە جوانیی هونەری لەبەراورد لەگەڵ جوانیی سروشتی جیاوازە و بگرە باڵاترە. چونکە جوانی هونەری بەرهەمی ڕۆح، هۆشیاری و ئازادی مرۆڤە، لە کاتێکدا جوانی سروشتی بەبێ ئەمانە بوونی هەیە. کەواتە کاکڵی ئەندێشەی ئەو سەبارەت بە هونەر و یەک لە دەرکەوتەکانی واتە ئەدەب، ئەم سێ توخمەیە: رۆح، وشیاری و ئازادی. هونەرمەند لە خوڵقاندنی دەقدا بەرهەمەکەی لە رۆحی خۆیەوە گوزەر دەدا و بە گرێدانی بە وشیاری خۆی و گەمەی ئازادانەی بیر تیشکێکی دیکە دەدا بە حەقیقەت. ئەو بەرهەمەی

"گۆزەڵەیەک خۆڵەمێش"م خوێندەوە هاوڕێ نەهرۆ ـ ئۆسلۆ "گۆزەڵەیەک لە خۆڵەمێش" رۆمانێکە لە نووسینی فەڕۆخ نێعمەتپورە، ٢٨٦ لاپەڕەیە قەوارەی مام ناوەندییە. سەرگوزەشتەی رۆمانەکە بریتی‌یە لە قارەمانی رۆمانەکە کە بەشێوەیەک لە شێوەکان خودی نووسەرە، نازناوی ئەسعەدە. سەرەتای رۆمانەکە بەوە دەستی پێ‌دەکا کە ژنەکەی نەخۆشەو ناوی چرایە لەسەرەمەرگ دایە، وەسیەتی ئەوە دەکا دوای مردنی وەک هیندییەکان جەستەی بسوتێندرێ و خۆڵەمێشەکەی لە گۆزەیەک هەڵگیری. ئیدی بەدرێژایی رۆمانەکە ئەسعەد ئاخاوتن دەکا لەگەڵ گۆزەکە. هەندێ جار روحی چرا بەرجەستە دەبێ لە خەون و خەیاڵیدا، لە وەسیەتنامەکە چرا نەیگوتووە خوڵەمێشی گۆزەکە چی لێ‌بکا، ئەو کارەی هێشتۆتەوە بۆ ئازادیی قارەمانەکە. قارەمانەکەش لە ململانێ و ناکۆکیدا دەژێ، خۆیشی نازانێ چی لێ‌بکا و چارەنووسی بە کوێ دەگا! سەرەتا دەبێ ئەوە بڵێـم نووسەر قەڵەمێکی سیحرئامێزی هەیە. خوێنەر یان وەرگر بە دوای